ตรวจเจอ HPV แล้ว ยังต้องฉีดวัคซีนไหม? ฉีดแล้วช่วยอะไรได้? เชื้อที่ติดจะหายไหม? หรือจะยิ่งเพิ่มเชื้อ?
- พญ. ฐิติพรรณ ชยวงศ์รุ่งเรือง (หมอชะเอม)
- 5 ชั่วโมงที่ผ่านมา
- ยาว 2 นาที
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบโดย พญ. ฐิติพรรณ ชยวงศ์รุ่งเรือง คุณหมอสูตินรีเวชประจำ happybirth clinic
พอรู้ผลตรวจว่าตัวเองพบเชื้อ HPV คำถามที่มักจะตามมาติดๆ ในใจของหลายคนคือ "ตรวจเจอ HPV แล้ว ยังต้องฉีดวัคซีนไหม" หรือบางคนอาจจะแอบกังวลไปไกลว่า "สายไปแล้วหรือเปล่า?"
คำตอบสั้นๆ ให้ชื่นใจตรงนี้เลยนะคะว่า ยังฉีดได้ค่ะ และยังมีประโยชน์อยู่มากด้วย
แต่มีเรื่องหนึ่งที่ทางแฮปปี้เบิร์ธคลินิกอยากให้เข้าใจตรงกันก่อน เพราะเป็นจุดที่หลายคนมักจะเข้าใจผิดกันบ่อยๆ นั่นคือเรื่องของ 'สิ่งที่วัคซีน HPV ทำได้ และทำไม่ได้' ค่ะ ซึ่งพอเราเข้าใจจุดนี้แล้ว จะช่วยให้คุณตัดสินใจดูแลตัวเองต่อได้ง่ายขึ้นมากเลยค่ะ เริ่มอ่านที่บทความ ตรวจ HPV เจอเชื้อต้องทำไง ผลเป็นบวกเป็นมะเร็งไหม ก่อนได้ค่ะ จะเห็นภาพรวมทั้งหมดตั้งแต่ต้น
ตรวจเจอ HPV แล้ว ยังต้องฉีดวัคซีนไหม?
โดยทั่วไปฉีดได้ค่ะ การมีเชื้ออยู่ไม่ใช่ข้อห้ามในการฉีดวัคซีน ส่วนเงื่อนไขเฉพาะตัว เช่น ประวัติแพ้ยาแพ้วัคซีน หรือกำลังตั้งครรภ์ คุณหมอจะช่วยประเมินให้ตอนเข้ามาปรึกษาค่ะ
เหตุผลง่ายๆ ก็คือ ไวรัส HPV นั้นมีครอบครัวที่ใหญ่และมีหลายสายพันธุ์มากๆ ในขณะที่วัคซีนเองก็ถูกออกแบบมาให้ครอบคลุมได้หลายสายพันธุ์เช่นกัน การที่ผลตรวจของคุณบอกว่าเจอเชื้อเพียง 'หนึ่งสายพันธุ์' จึงไม่ได้แปลว่าคุณรับเชื้อมาครบทุกตัวที่วัคซีนสามารถป้องกันได้ค่ะ
ลองนึกภาพตามแบบนี้นะคะ สมมติว่าผลตรวจของคุณระบุว่าพบเชื้อกลุ่ม non-16/18 (ซึ่งแปลว่าไม่ใช่สายพันธุ์ดุอย่าง 16 และ 18) การฉีดวัคซีนก็จะยังคงทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันสองสายพันธุ์ที่อันตรายที่สุดนั้นให้คุณได้อยู่ดีค่ะ
แล้วถ้าเจอสายพันธุ์ 16 หรือ 18 อยู่แล้วล่ะ? ก็ยังได้ประโยชน์อยู่นะคะ เพราะวัคซีนรุ่นใหม่ครอบคลุมสายพันธุ์เสี่ยงสูงอื่นๆ อีกหลายตัว รวมถึงสายพันธุ์ที่ทำให้เกิดหูดหงอนไก่ด้วย ส่วนจะคุ้มค่ากับเคสของคุณแค่ไหน ให้คุณหมอช่วยดูจากผลตรวจและอายุของคุณเป็นรายคนค่ะ
เพราะฉะนั้น การตรวจเจอเชื้อในวันนี้ ไม่ได้แปลว่าวัคซีนจะหมดความหมายไปเลยนะคะ
ฉีดแล้วเชื้อที่มีอยู่จะหายไปไหม
ตรงนี้เราขออนุญาตตอบกันตามตรงเลยนะคะว่า ฉีดวัคซีนแล้ว เชื้อตัวที่มีอยู่เดิมจะไม่หายไปค่ะ
วัคซีน HPV ถูกสร้างมาเพื่อป้องกัน ไม่ใช่รักษา หน้าที่หลักของเขาคือการติวเข้มให้ระบบภูมิคุ้มกันของเรารู้จักหน้าตาของไวรัสเอาไว้ล่วงหน้า พอวันหนึ่งมีไวรัสตัวจริงหลงเข้ามา ร่างกายจะได้ตั้งรับและจัดการได้ทันก่อนที่เชื้อจะฝังตัวสำเร็จ
แต่สำหรับเชื้อที่แฝงตัวเข้ามาอยู่ในร่างกายเรียบร้อยแล้ว วัคซีนจะไม่ได้มีหน้าที่เข้าไปไล่ตามกำจัดให้ค่ะ
เรื่องนี้ต้องย้ำ เพราะเข้าใจผิดแล้วน่าเป็นห่วงจริงๆ เคยมีคนไข้หลายท่านเข้าใจว่า พอฉีดวัคซีนปุ๊บเชื้อจะหายไปปั๊บ เลยพลอยสบายใจและไม่กลับมาตามนัดเพื่อติดตามผลอีกเลย ซึ่งแบบนี้น่าเป็นห่วงกว่าการไม่ได้ฉีดวัคซีนเสียอีกนะคะ ฮีโร่ที่จะกำจัดเชื้อที่มีอยู่ได้จริงคือระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายเราเอง และข่าวดีคือ ร่างกายของผู้หญิงส่วนใหญ่เก่งพอที่จะจัดการเรื่องนี้ได้ดีอยู่แล้วค่ะ
ถ้าไม่ได้กำจัดเชื้อ แล้วฉีดไปทำไม?
เหตุผลหลักๆ ที่คุณหมอยังแนะนำให้ฉีด มีอยู่ 3 ข้อด้วยกันค่ะ
ป้องกันสายพันธุ์ที่ยังไม่เคยเจอ
เชื้อ HPV กลุ่มที่ก่อมะเร็งได้มีถึง 14 สายพันธุ์ โดยตัวท็อปที่พบมากที่สุดในผู้ป่วยมะเร็งปากมดลูกคือ 16 และ 18 ถ้าเชื้อที่คุณกำลังมีอยู่ไม่ใช่แก๊งนี้ วัคซีนก็จะยังช่วยกันตัวที่อันตรายกว่าเอาไว้ให้คุณได้ค่ะ
ลดโอกาสติดซ้ำในอนาคต
แม้ว่าร่างกายคนส่วนใหญ่จะเก่งพอที่จะกำจัดเชื้อ HPV ออกไปได้เองภายใน 1-2 ปี แต่การที่เคยติดแล้วหาย ก็ไม่ได้การันตีว่าจะไม่กลับมาติดซ้ำอีกนะคะ เพราะภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติที่ร่างกายสร้างขึ้นเอง มักจะยังไม่แข็งแรงพอที่จะป้องกันการติดซ้ำได้ตลอดไป วัคซีนจึงเข้ามาช่วยอุดรอยรั่วตรงจุดนี้ให้ค่ะ
ป้องกันโรคอื่นที่เชื้อ HPV ก่อได้
นอกจากมะเร็งปากมดลูกแล้ว เจ้าเชื้อตัวนี้ยังแอบไปกวนใจทำให้เกิดโรคอื่นๆ ได้อีกเพียบเลยค่ะ เช่น มะเร็งช่องคลอด มะเร็งทวารหนัก หรือแม้แต่หูดหงอนไก่ ซึ่งวัคซีนบางชนิดสามารถครอบคลุมการป้องกันโรคเหล่านี้ได้ด้วย เท่ากับว่าวัคซีนชุดเดียว ได้ความคุ้มครองหลายเรื่องพร้อมกันเลยค่ะ
เคยมีเพศสัมพันธ์มาแล้ว ยังทันอยู่ไหม
ยังทันค่ะ
จริงอยู่ที่ช่วงเวลาที่วัคซีนจะแสดงประสิทธิภาพได้ดีที่สุด คือช่วง 'ก่อน' การมีเพศสัมพันธ์ครั้งแรก เพราะเป็นช่วงที่ร่างกายยังไม่เคยเจอเชื้อใดๆ มาก่อน แต่ก็ไม่ได้แปลว่าถ้าเลยวัยนั้นมาแล้ว วัคซีนจะหมดประโยชน์นะคะ
ปัจจุบันนี้ วัคซีน HPV ได้รับการขึ้นทะเบียนให้สามารถฉีดได้จนถึงอายุ 45 ปีเลยค่ะ และสำหรับใครที่อายุเกินกว่านั้น ก็ยังสามารถเข้ามาปรึกษาพูดคุยกับคุณหมอเพื่อพิจารณาความเหมาะสมเป็นรายบุคคลได้ค่ะ
อ่านรายละเอียดเรื่องอายุ ชนิดของวัคซีน HPV จำนวนเข็ม และราคา เพิ่มเติมได้ที่หน้า วัคซีน HPV ของ happybirth ค่ะ
ฉีดวัคซีนแล้ว ยังต้องตรวจติดตามอยู่ไหม
ยังต้องตรวจค่ะ และสำหรับคนไข้ที่ทราบว่าตัวเองมีเชื้ออยู่แล้ว ยิ่งต้องมาตามนัดให้ครบเลยนะคะ
เพราะอย่างที่เราคุยกันไปว่า วัคซีนไม่ได้มีหน้าที่ไปตามล่ากำจัดเชื้อตัวเก่า การมาตรวจติดตามผลตามนัด เช่น ตรวจ Pap smear ร่วมกับตรวจหาเชื้อ HPV จึงยังเป็นวิธีหลักที่จะบอกเราได้ว่า ตอนนี้ร่างกายจัดการเชื้อไปได้หรือยัง หรือมีเซลล์ตรงไหนเริ่มเปลี่ยนแปลงไปบ้างไหม
ควรฉีดตอนไหนดี
โดยทั่วไปแล้ว สามารถฉีดได้เลยค่ะ ไม่ต้องรอให้เชื้อหายก่อน
แต่ก็จะมีข้อยกเว้นอยู่นิดหน่อย เช่น ถ้าตอนนี้คุณกำลังมีรอยโรคที่ต้องทำการรักษาอยู่ คุณหมอก็อาจจะแนะนำให้โฟกัสที่การรักษารอยโรคนั้นให้เรียบร้อยก่อน แล้วค่อยกลับมาเริ่มฉีดวัคซีน ซึ่งนี่ไม่ใช่ข้อห้ามเด็ดขาดนะคะ เป็นเพียงการจัดลำดับการดูแลให้เหมาะสมกับร่างกายของแต่ละคนมากที่สุดค่ะ อีกกรณีคือกำลังตั้งครรภ์หรือวางแผนจะมีลูก ให้แจ้งคุณหมอก่อนนะคะ โดยทั่วไปคุณหมอจะให้เลื่อนไปฉีดหลังคลอดค่ะ
วิธีที่ดีและประหยัดเวลาที่สุด คือการหยิบผลตรวจเข้ามานั่งคุยกับคุณหมอ แล้ววางแผนการฉีดวัคซีนให้ตรงกับตารางนัดติดตามผลไปพร้อมๆ กันเลยค่ะ จะได้ไม่ต้องเหนื่อยเดินทางหลายรอบนะคะ
คำถามที่พบบ่อย
เจอเชื้ออยู่ ต้องรอให้เชื้อหายก่อนค่อยฉีดไหม
ไม่ต้องรอค่ะ โดยทั่วไปฉีดได้เลย ยกเว้นกำลังมีรอยโรคที่ต้องรักษา หรือกำลังตั้งครรภ์ คุณหมอจะช่วยจัดลำดับให้ว่าอะไรควรมาก่อนค่ะ
ฉีดวัคซีน HPV แล้ว ยังต้องตรวจภายในหรือตรวจ HPV อยู่ไหม
ยังต้องตรวจตามนัดค่ะ วัคซีนป้องกันเชื้อใหม่ แต่ไม่ได้กำจัดเชื้อเดิม การตรวจติดตามจึงเป็นทางเดียวที่บอกได้ว่าเชื้อหายแล้วหรือยัง
วัคซีน HPV อยู่ได้กี่ปี ต้องฉีดกระตุ้นซ้ำไหม
ข้อมูลที่ติดตามมาจนถึงปัจจุบันพบว่าภูมิจากวัคซีนอยู่ได้ยาวนาน และยังไม่มีคำแนะนำให้ฉีดเข็มกระตุ้นเพิ่มค่ะ
อายุเกิน 45 แล้ว ฉีดได้ไหม
ทะเบียนวัคซีนครอบคลุมถึงอายุ 45 ปีค่ะ ถ้าเกินกว่านั้น เข้ามาคุยกับคุณหมอเพื่อประเมินความเหมาะสมเป็นรายคนได้เลยนะคะ
กำลังตั้งครรภ์ ฉีดได้ไหม
โดยทั่วไปจะเลื่อนไปฉีดหลังคลอดค่ะ ถ้ากำลังตั้งครรภ์ วางแผนมีลูก หรือให้นมอยู่ แจ้งคุณหมอก่อนเสมอนะคะ
ปรึกษาคุณหมอก่อนได้นะคะ
ผลตรวจแต่ละใบมีรายละเอียดต่างกัน ทั้งสายพันธุ์ที่เจอ อายุ และประวัติการตรวจที่ผ่านมา ที่ happybirth เราพร้อมให้คำปรึกษาและวางแผนการฉีดวัคซีนควบคู่กับการตรวจติดตามให้คุณ กับคุณหมอสูตินรีแพทย์ผู้หญิงทุกคน ในบรรยากาศที่ผ่อนคลายและเป็นส่วนตัวค่ะ
สามารถนัดมาปรึกษาตรวจได้ที่ คลินิกสูตินรีเวชแฮปปี้เบิร์ธ ทุกสาขา
เปิดให้บริการทุกวัน แนะนำให้เช็กคิวทางไลน์ @happybirth หรือโทรศัพท์ 081-442-9355 คุณหมอและเจ้าหน้าที่ทุกคนพร้อมดูแลคุณทุกวันค่ะ